ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 469




                                               

Ryō (waluta)

Ryō – dawna złota jednostka walutowa Japonii z czasów przed okresem Meiji, później zastąpiona przez jen. Początkowo jednostka wagi w tradycyjnym systemie miar Shakkan-hō, gdzie 24 sho = 1 ryō, a 16 ryō = 1 kin. Wywodziła się z chińskiego taela, p ...

                                               

Skojec

Skojec – średniowieczna niemiecka jednostka obrachunkowa lub jednostka masy, używana również na ziemiach polskich, równa 1 / 24 grzywny, rozliczana następująco: 1 skojec = 2 grosze. 1 skojec = 30 fenigów 1 wiardunek = 6 skojców W XIV w. skojec os ...

                                               

Skud

Skud – dawna złota lub srebrna moneta z Włoch. Jej wartość wynosiła 1/20 lira. Pierwotnie mianem skuda oznaczano włoskie monety, które jako znak mennicy miały wybitą tarczę. Od XVI wieku nazwą tą określano duże srebrne monety. Ich wielkość różnił ...

                                               

Szyling duński

Szyling duński – duńska monetarna jednostka obrachunkowa używana od średniowiecza do 1873 roku. Od końca X wieku stosowano go jako jednostkę obrachunkową równą 12 fenigom. W 1424 wybito monetę półszylingową szóstak. Pierwsze szylingi w postaci mo ...

                                               

Złoty frank

Złoty frank – dawna jednostka rozrachunkowa, którą od 1930 r. do 1 kwietnia 2003 r. posługiwał się Bank Rozrachunków Międzynarodowych. Został zastąpiony przez Specjalne prawa ciągnienia. Pierwotnie był równowarty frankowi szwajcarskiemu, a po ode ...

                                               

Kolektywizacja

Kolektywizacja – nadawanie formy zbiorowej, czyli kolektywnej, na przykład przekształcanie indywidualnych gospodarstw rolnych w spółdzielnie rolnicze, warsztatów rzemieślniczych w spółdzielnie produkcyjne itp. Kolektywizacja wsi – przymusowe wstę ...

                                               

Antysowieckie wystąpienia w Ałtaju 1930

Antysowieckie wystąpienia na Ałtaju 1930 – bunty przeciwko władzy sowieckiej w Ałtaju w 1930 roku. Na początku lutego 1930 r. bolszewicy wydali polecenie przeprowadzenia kolektywizacji w Kraju Ałtajskim. W odpowiedzi doszło do zbrojnych wystąpień ...

                                               

Jednotné zemědělské družstvo

Jednotné zemědělské družstvo – czechosłowacki odpowiednik polskich Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych. Tworzone przez komunistów kolektywne gospodarstwa od 1948 roku na przykładzie radzieckich kołchozów. Władze w Czechosłowacji zakazały tworzen ...

                                               

Rolnicza spółdzielnia produkcyjna

Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna – spółdzielnia rolników gospodarujących wspólnie na wniesionej przez nich do spółdzielni ziemi, oraz ziemi dzierżawionej i nabytej przez spółdzielnię, polski odpowiednik kołchozu. Spółdzielnie produkcyjne tworzon ...

                                               

Volkseigenes Gut

Volkseigenes Gut, VEG – w NRD państwowe gospodarstwo rolne, odpowiednik radzieckiego sowchozu i polskiego PGR. W 1945/1946 powstało 669 VEG-ów, podlegających w różnych okresach zjednoczeniom VVG, ZVVG, GVVG 16 regionalnych. W 1989 r. pozostało 58 ...

                                               

Wypadki gryfickie

Wypadki gryfickie – wydarzenia początku lat 50. XX w. w powiecie gryfickim, dotyczące nadużyć władz w stosunku do rolników, podczas prowadzonej akcji planowego skupu zboża. W 1950 w powiecie gryfickim wystąpiły przypadki stosowania przymusu przy ...

                                               

Dekolonizacja

Dekolonizacja – proces wyzwalania się narodów z zależności kolonialnej i tworzenia niepodległych państw w dawnych terytoriach zależnych. Może następować za porozumieniem stron – w sposób pokojowy, lub na skutek powstania, rewolucji czy innego kon ...

                                               

Kolonia (geografia polityczna)

Kolonia – posiadłość państwa, nazywanego krajem macierzystym bądź metropolią, znajdująca się poza jego granicami i podlegająca bezpośredniej zależności politycznej i gospodarczej. Pierwsze kolonie zakładano już w starożytności w rejonie morza Śró ...

                                               

Kolonializm

Kolonializm – polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych oraz wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Zgodnie z zachodnią tradycją kolonializm ...

                                               

Belgijskie imperium kolonialne

Belgijskie imperium kolonialne – istniejące w latach 1908–1962 imperium kolonialne, w skład którego wchodziły dwie należące do Królestwa Belgii kolonie – Kongo Belgijskie oraz protektorat Ruanda-Urundi. W odróżnieniu od innych europejskich mocars ...

                                               

Cesarstwo Wielkiej Japonii

Cesarstwo Wielkiej Japonii – oficjalna nazwa państwa japońskiego w okresie od 29 listopada 1890 do 2 maja 1947 roku.W dniu 3 maja 1947 roku weszła w życie Konstytucja Japonii, ustawa zasadnicza zwana także konstytucją Showa. Nazwa Dai-Nippon Teik ...

                                               

Corregimiento

Corregimiento - w okresie kolonialnym terytorium znajdujące się pod administracją jednego urzędnika, ściągającego podatki od autochtonicznej ludności.

                                               

Duch króla Leopolda

Duch króla Leopolda – książka amerykańskiego dziennikarza Adama Hochschilda z 1999 roku o jednym z największych ludobójstw w dziejach, które miało miejsce na przełomie wieków XIX i XX w Wolnym Państwie Konga. Książka otrzymała Mark Lynton History ...

                                               

Duńskie imperium kolonialne

Duńskie imperium kolonialne – istniejące w XVI do XX wieku imperium kolonialne, w skład którego wchodziły należące do Danii kolonie w Europie, Ameryce Północnej, Karaibach, Azji i Afryce. Pierwsze kolonie zostały "nabyte” przez Duńczyków jako obs ...

                                               

Louis de Buade de Frontenac

Louis de Buade de Frontenac – gubernator Nowej Francji. Frontenac rozpoczął swą karierę w służbie wojskowej we Włoszech i Niemczech. Zdobył sławę jako dobry dowódca i administrator. W 1672 został mianowany gubernatorem generalnym Nowej Francji. J ...

                                               

Hiszpańska kolonizacja Ameryki Północnej

Początki hiszpańskiej kolonizacji Ameryki Północnej sięgają 1492 r. kiedy to Krzysztof Kolumb dociera do wyspy Santo Domingo i wiążą się z poszukiwaniem drogi do Indii. Dzięki traktatowi z Tordesillas 1494 Hiszpania uzyskała prawie na wyłączność ...

                                               

Holenderskie imperium kolonialne

Holenderskie imperium kolonialne – istniejące od XVII do XX wieku imperium kolonialne, w skład którego wchodziły należące do Królestwa Niderlandów kolonie w Azji, Afryce i obu Amerykach. Większość kolonii należących do imperium założona została p ...

                                               

Imperium hiszpańskie

Imperium hiszpańskie – istniejące w latach 1492–1976 imperium kolonialne, w skład którego wchodziły należące do Królestwa Hiszpanii terytoria i kolonie w Europie, obu Amerykach, Afryce, Azji oraz Oceanii. U szczytu swej potęgi było jednym z najwi ...

                                               

Imperium kolonialne

Imperium kolonialne – imperium, które składa się z państwa macierzystego oraz kolonii, położonych zazwyczaj w różnych częściach świata.

                                               

Imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce

Imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce – określenie używane w odniesieniu do imperium o terytorium tak rozległym, że w dowolnym momencie jest takie miejsce na jego powierzchni, gdzie trwa dzień. W zasadzie dotyczyło ono dwóch światowych m ...

                                               

Kapitania

Kapitania lub Kapitania generalna - jednostka administracyjna dawnych terytoriów zamorskich Hiszpanii i Portugalii, na czele której stał kapitan generalny.

                                               

Kolonie Szwecji

Królestwo Szwedzkie w związku ze wzrostem potęgi militarnej opracowało plany ekspansji terytorialnej dotyczące Nowego Świata i Afryki. Były one realizowane przy współpracy z Królestwem Niderlandów oraz Niemcami.

                                               

Komprador

Komprador – w pierwotnym znaczeniu pośrednik handlowy w portugalskich koloniach w Chinach. Słowo pochodzi od portugalskiego comprador – nabywca. Początkowo oznaczało chińskiego urzędnika służącego w załatwianiu lokalnych spraw, zatrudnionego w za ...

                                               

Kondominium (kolonia)

Kondominium – kolonia lub inne terytorium zarządzane wspólnie przez dwa lub więcej państw-metropolii. Taki status miały np. Nowe Hebrydy, które przed uzyskaniem niepodległości jako Vanuatu były wspólną posiadłością Wielkiej Brytanii i Francji. In ...

                                               

Konfrontacja indonezyjsko-malezyjska

Konfrontacja indonezyjsko-malezyjska – konflikt zbrojny o przynależność państwową wyspy Borneo prowadzony w latach 1963-1966 pomiędzy wspieraną przez Wielką Brytanię Malezją a Indonezją.

                                               

Kongo Belgijskie

Kongo Belgijskie – belgijska kolonia w centralnej Afryce, w dorzeczu rzeki Kongo, która istniała do roku 1960. Ten teren był rejonem belgijskiej ekspansji już od 1877. Jednak formalnie nie należał on do Belgii, lecz do jej króla Leopolda II. Wład ...

                                               

La Navidad

La Navidad – pierwsza wioska-fort założona przez Krzysztofa Kolumba na wybrzeżu Haiti i na kontynencie amerykańskim. W grudniu 1492 wskutek błędu sternika statek "Santa María”, największy z biorących udział w I wyprawie, rozbił się trafiając na p ...

                                               

Liga Morska i Rzeczna

Liga Morska i Rzeczna – polska organizacja społeczna stawiająca sobie za cel propagowanie zagadnień morskich wśród społeczeństwa polskiego. Działała na rzecz rozbudowy floty morskiej i rzecznej. W okresie międzywojennym jej celem było także pozys ...

                                               

Ludzkie zoo

Ludzkie zoo ; nazywane również "etnologiczną ekspozycją" lub "Wioskami Murzynów" – XIX i XX-wieczna publiczna wystawa ludzi, głównie w ich naturalnym lub "prymitywnym" stanie. Podczas wystaw podkreślano głównie kulturalne różnice pomiędzy pokazyw ...

                                               

Luizjana (kolonia)

Luizjana – region geograficzny w Ameryce Północnej, obejmujący początkowo tereny na południe od Wielkich Jezior, w przybliżeniu zajmujący dorzecze Missisipi. Współcześnie jest to 1/3 obecnych Stanów Zjednoczonych. Zajmowany w całości lub częściow ...

                                               

Luizjana (Nowa Hiszpania)

Luizjana − terytorium administracyjne pod zwierzchnictwem wicekróla Nowej Hiszpanii w latach 1762–1802, do którego należały ziemie na zachód od Missisipi wraz z Nowym Orleanem. Hiszpania przejęła te tereny od Francji, która nazywała je tak na cze ...

                                               

Metropolia (państwo)

Metropolia – ojczyzna lub centralne terytorium imperium kolonialnego. Termin ten był używany w zakresie imperiów brytyjskiego, francuskiego i portugalskiego do oznaczania ich europejskich terytoriów, w odróżnieniu od terytoriów kolonialnych lub z ...

                                               

Morska Wola

Morska Wola – osada polska w Paranie w Brazylii. Założona w okresie międzywojennym z inicjatywy działaczy na rzecz kolonii polskich. Morska Wola, założona w 1934, została podzielona na 286 działek po 25 ha i 62 działki miejskie po 100 x 60 metrów ...

                                               

Narodowa Armia Wyzwoleńcza (Algieria)

Narodowa Armia Wyzwoleńcza, Armée de Libération Nationale, ALN – zbrojne ramię Frontu Wyzwolenia Narodowego powołane po wybuchu w Algierii antyfrancuskiego powstania 1 listopada 1954 i zakończonego wywalczeniem niepodległości 1962. Armia dowodzon ...

                                               

Neokolonializm

Neokolonializm – utrzymywanie związków oraz zależności gospodarczych i politycznych przez mocarstwo w stosunku do kolonii, które ogłosiły niepodległość. Neokolonializm ukształtował się w procesie szybko postępującego po II wojnie światowej rozkła ...

                                               

Nowa Hiszpania

Nowa Hiszpania – hiszpańska posiadłość kolonialna w Ameryce Północnej, założona w 1521 roku po zakończonym sukcesem podboju Meksyku, od 1535 roku tworząca Wicekrólestwo Nowej Hiszpanii istniejące do 1821 roku. Stolicą Nowej Hiszpanii było miasto ...

                                               

Nowa Szwecja

Nowa Szwecja – dawna szwedzka kolonia w Ameryce Północnej, obejmowała obszary części dzisiejszych stanów Delaware, New Jersey, Pensylwania i Maryland i istniała od 29 marca 1638 do września 1655 roku. W początkach XVII wieku Szwecja wkroczyła na ...

                                               

Postkolonializm

Post-kolonializm to dyscyplina naukowa opierająca się na intelektualnym dyskursie, który służy do analizowania i wyjaśniania zarówno kulturowych pozostałości kolonializmu i imperializmu, jak i badania konsekwencji kontrolowania kraju i zasiedlani ...

                                               

Powstanie bokserów

Powstanie bokserów – zbrojne wystąpienie ludowe w północno-wschodnich Chinach w latach 1899–1901, skierowane przeciwko cudzoziemcom i dynastii Qing. Inspiratorem powstania było tajne stowarzyszenie Yihequan.

                                               

Półwyspiarze

Półwyspiarze byli jedną z kast społecznych w hiszpańskich koloniach położonych w Amerykach. Mianem "Półwyspiarzy" określano białą, hiszpańskojęzyczną ludność urodzoną na Półwyspie Iberyjskim, w odróżnieniu od hiszpańskojęzycznych kreoli - białych ...

                                               

Projekt Darien

Projekt Darien – nieudany kolonizacyjny projekt Królestwa Szkocji z przełomu XVII i XVIII wieku, który spowodował katastrofę finansową w Szkocji i przyczynił się pośrednio do przemiany personalnej unii angielsko-szkockiej w unię realną. Wąski Prz ...

                                               

Rada Indii

Rada Indii – dawny hiszpański najwyższy urząd odpowiedzialny za administrowanie posiadłościami kolonialnymi, istniejący w latach 1524-1834. W radzie zasiadało od 6 do 10 członków mianowanych przez króla. Organ posiadał kompetencje ustawodawcze, w ...

                                               

Repartimiento

Repartimiento - system pracy przymusowej istniejący w epoce kolonialnej na terenie hiszpańskich kolonii w Ameryce Południowej i środkowej, a także na Filipinach. Miejscowe plemiona były zmuszane do dostarczenia siły roboczej zwykle od 2 do 5% ich ...

                                               

Rewolucja cen

Rewolucja cen – zjawisko wzrostu cen, które od początku XVI wieku objęło całą Europę. Najbardziej wzrosły ceny produktów żywnościowych, nieco słabiej towarów rzemieślniczych, najwolniej zaś płace pracowników najemnych.

                                               

Rewolucja haitańska

Rewolucja haitańska – walki czarnoskórej i mulackiej części mieszkańców Saint-Domingue z siłami francuskimi w latach 1790-1804. Do ogólnych przyczyn wybuchu walk wyzwoleńczych zalicza się przede wszystkim głębokie zróżnicowanie statusu społeczneg ...