ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 462




                                               

Laborystyczna teoria wartości

Laborystyczna teoria wartości jest teorią ekonomiczną, wedle której prawdziwa wartość towarów jest związana ze społecznie potrzebną pracą potrzebną do ich wyprodukowania. Według Marksa sposobem na mierzenie wartości, jest określenie ilości społec ...

                                               

Malejąca krzywa motywacji do pracy

Malejąca krzywa motywacji do pracy supply curve for labour) – skłonność do wybierania przez robotników większej ilości czasu wolnego, niżeli zwiększonego wynagrodzenia. Obserwacja odnosi się do faktu, że pomimo bodźców płacowych w celu zwiększeni ...

                                               

Metaekonomia

Metaekonomia – nurt teorii ekonomii, badający koncepcje i idee, stojące za ujawnionymi i nieujawnionymi założeniami teorii ekonomii. W ekonomii normatywnej nurt podnoszący krytykę modeli modernistycznych i postulujący budowę modelu, odpowiadające ...

                                               

Metafora zbitej szyby

Metafora zbitej szyby – przypowieść autorstwa ekonomisty Frédérica Bastiata, która obrazowo tłumaczy, że jakakolwiek katastrofa nie musi napędzić rozwoju gospodarki. Zdaniem Henryego Hazlitta, który upowszechnił ten przykład w swojej książce Ekon ...

                                               

Model DMP

Model DMP - model ekonomiczny autorstwa ekonomistów Petera Diamonda, Dalea Mortensena oraz Christophera Pissaridesa, którego celem jest wyjaśnienie mechanizmów oddziaływania regulacji oraz polityk ekonomicznych rządów państw na rynek pracy, płace ...

                                               

Neoinstytucjonalizm

Neoinstytucjonalizm – korzeni tego kierunku upatruje się w tzw. szkole historycznej, której rozwój nastąpił w Niemczech. Rozwój teorii neoinstytucjonalnej rozpoczął się na przełomie lat 70. i 80. XX wieku. Najstarszą koncepcją zaliczaną do jej do ...

                                               

Niepewność

Niepewność jako pojęcie teorii decyzji oznacza sytuację, w której określone decyzje mogą spowodować różne skutki, w zależności od tego, który z możliwych stanów rzeczy zajdzie, przy czym nie są znane prawdopodobieństwa wystąpienia poszczególnych ...

                                               

Nowy pragmatyzm

Nowy pragmatyzm – heterodoksyjna teoria ekonomii o charakterze paradygmatycznym, stworzona przez Grzegorza W. Kołodko jako odpowiedź na współczesne wyzwania cywilizacyjne i przemiany systemów gospodarczych. Opiera się na imperatywie harmonijnego, ...

                                               

Ocena ex ante

Ocena ex ante – termin oznaczający analizę mającą na celu określenie zapotrzebowania na konkretne działanie przeprowadzone przed jego wdrożeniem. Ex ante znaczy łac. "z góry, przed wydarzeniem się czegoś". Ocena ex ante jako narzędzie szacowania ...

                                               

Ocena ex post

Ocena ex post – ocena projektu lub przedsięwzięcia po zakończeniu jego realizacji. Wyrażenie ex post znaczy w języku łacińskim "potem, następnie, później”. Ocena ex post jest m.in. do oceny regulacji prawnych przez Komisję Europejską i Parlament ...

                                               

Oczekiwane zróżnicowanie partii

Oczekiwane zróżnicowanie partii - zdefiniowana przez Anthonyego Downsa, twórcę ekonomicznej teorii demokracji, różnica oczekiwanej użyteczności wyborcy przy wyborze między dwiema partiami: rządzącą a opozycyjną. Wyraża się wzorem: J = E U t + 1 A ...

                                               

Paradoks Jevonsa

Paradoks Jevonsa – zjawisko opisane w 1865 r. przez ekonomistę angielskiego Williama Staneleya Jevonsa w książce The Coal Question, w której przewidywał stopniowe wyczerpywanie się brytyjskich złóż węgla. Ogólnie paradoks ten mówi, że im wydajnie ...

                                               

Petycja producentów świec

Petycja producentów świec jest znaną satyrą na protekcjonizm napisaną i opublikowaną w roku 1845 przez francuskiego ekonomistę Frédérica Bastiata w celu ukazania absurdów polityki protekcjonizmu. W petycji tej, producenci świec oraz inni przedsta ...

                                               

Peuplierungspolitik

Peuplierungspolitik – aktywna polityka zaludniania niezasiedlonych obszarów w celu zwiększenia zysków z podatków. Typową politykę tego typu stosowała od końca XVII wieku Brandenburgia, a potem Królestwo Prus. Obok kameralizmu była to główna myśl ...

                                               

Podział pracy

Podział pracy – w socjologii i ekonomii: proces różnicowania się społeczeństwa ze względu na przyjmowanie różnych ról zawodowych wraz z powiększającą się specjalizacją wykonywanych czynności na rzecz społeczeństwa. Kwestia odpowiedniego podziału ...

                                               

Prawa Gossena

Prawa Gossena – dwa ekonomiczne prawa, które bazują na założeniu, że indywidualne preferencje można wyrazić w formie obliczalnej użyteczności. Istnieją dwa prawa Gossena: W miarę wzrostu konsumpcji danego dobra użyteczność krańcowa każdej kolejne ...

                                               

Prawo Directora

Prawo Directora stwierdza, że większość rządowych programów publicznych jest zaprojektowana tak, aby skorzystała z nich przede wszystkim klasa średnia, choć finansowane są z podatków płaconych głównie przez wyższe i niższe klasy. Prawo to zostało ...

                                               

Prawo Kopernika-Greshama

Prawo Kopernika-Greshama – zasada mówiąca, że jeśli jednocześnie istnieją dwa rodzaje pieniądza, pod względem prawnym równowartościowe, ale jeden z nich jest postrzegany jako lepszy, ten "lepszy” pieniądz będzie gromadzony, a w obiegu pozostanie ...

                                               

Preferencja czasowa

W ekonomii preferencja czasowa jest miarą tego, w jakim stopniu aktualna satysfakcja jest bardziej pożądana od takiej samej satysfakcji w przyszłości. Z założenia, przy innych warunkach niezmienionych, ludzie zawsze bardziej pożądają dóbr teraźni ...

                                               

Równowaga Lindahla

Równowaga Lindahla – rozwiązanie, które prowadzi do określenia efektywnego poziomu dobra publicznego, podobnie jak działa mechanizm rynkowy dla dóbr prywatnych. Różnica polega przede wszystkim na tym, iż dobra prywatne nabywamy w różnych ilościac ...

                                               

Slumpflacja

Slumpflacja – zjawisko makroekonomiczne, polegające na jednoczesnym, paradoksalnym występowaniu w gospodarce państwa zarówno znaczącej inflacji, jak i spadku produkcji i dochodu narodowego w ujęciu bezwzględnym.

                                               

Sprawiedliwość dystrybutywna

Sprawiedliwość dystrybutywna – sprawiedliwość odnoszona do podziału dóbr. Arystoteles uważał, że koncepcja sprawiedliwości jest różna w wielu społeczeństwach, ale ważne jest, aby każde społeczeństwo miało własną koncepcję sprawiedliwości dystrybu ...

                                               

Stagflacja

Stagflacja – zjawisko makroekonomiczne, polegające na jednoczesnym występowaniu w gospodarce państwa zarówno znaczącej inflacji, jak i stagnacji gospodarczej. Przyczyn tego zjawiska upatruje się w negatywnym szoku podażowym, który powoduje zarówn ...

                                               

TANSTAAFL

TANSTAAFL – angielski skrótowiec oznaczający "there ain’t no such thing as a free lunch”, powiedzenie spopularyzowane przez autora fantastycznonaukowego Roberta A. Heinleina w jego powieści z roku 1966 pod tytułem Luna to surowa pani. W polskim t ...

                                               

Teoremat Coasea

Twierdzenie Coase’a – teoretyczne rozwiązanie problemu efektów zewnętrznych na gruncie teorii ekonomii instytucjonalnej przedstawione przez Ronalda Coase, laureata Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla.

                                               

Teoremat regresji

Teoremat regresji – pojęcie wprowadzone do teorii ekonomii przez głównego przedstawiciela szkoły austriackiej, Ludwiga von Misesa. Miało ono służyć jako wyjaśnienie przyczyn posiadania przez pieniądz siły nabywczej. Dla wielu ekonomistów teoria w ...

                                               

Teoria biegunów wzrostu

Teoria biegunów wzrostu - teoria ekonomiczna stworzona przez François Perroux, który w połowie XX w. stwierdził, że rozwój regionalny może być stymulowany przez tzw. bieguny wzrostu. Biegunami tymi mogą być z jednej strony niektóre branże czy prz ...

                                               

Teoria inwestycji Kaleckiego

Teoria inwestycji Kaleckiego – teoria wzrostu gospodarczego autorstwa polskiego ekonomisty Michała Kaleckiego. Jego zdaniem wzrost poziomu produkcji w kapitalizmie zależy przede wszystkim od decyzji inwestycyjnych przedsiębiorstw. Inwestycje są f ...

                                               

Teoria kontraktów nieformalnych

Teoria kontraktów nieformalnych – współczesna teoria wyjaśniająca sztywność płac. Teoria kontraktów nieformalnych bazuje na różnych stopniach niechęci do ryzyka oraz asymetrii informacji między pracownikami a przedsiębiorstwem. Teoria ta zakłada, ...

                                               

Teoria obfitości zasobów

Teoria obfitości zasobów – po raz pierwszy założenia teorii zostały opublikowane w artykule w 1919 roku przez szwedzkiego ekonomistę Eli Heckschera, po czym zostały rozwinięte w pracy doktorskiej Bertila Ohlina. Stąd też teoria jest powszechnie z ...

                                               

Teoria perspektywy

Teoria perspektywy – teoria psychologiczna autorstwa Daniela Kahnemana i Amosa Tversky’ego, tłumaczącą podejmowanie przez ludzi decyzji w warunkach ryzyka. Teoria perspektywy jest sprzeczna z dominującą w głównym nurcie ekonomii teorią użytecznoś ...

                                               

Teoria płacy

Teoria płacy – założenie, że praca jest towarem, płaca jest ceną, a rynek pracy grą popytu i podaży, odchylającą płace od ceny naturalnej. Pozostaje kwestia, jaka jest ta cena naturalna pracy. David Ricardo korzystał w tym miejscu z twierdzeń Tho ...

                                               

Teoria podziału Clarka

Teoria podziału Clarka – jest to koncepcja sformułowana przez amerykańskiego ekonomistę Johna Batesa Clarka. Jest to teoria wynagradzania czynników produkcji zgodnie z ich produkcyjnością krańcową. Opiera się ona na prawie malejących produktów kr ...

                                               

Teoria praw własności

Teoria praw własności lub ekonomika praw własności – to jeden z instytucjonalnych nurtów ekonomii neoklasycznej, zainicjowany w latach 70. XX w. m.in. przez Armena A. Alchiana i Harolda Demsetza, odrzucający jednak neoklasyczny sposób rozumienia ...

                                               

Teoria przewagi absolutnej

Teoria przewagi absolutnej jest podstawową teorią międzynarodowych stosunków gospodarczych. Jej autorem był Adam Smith, jeden z pierwszych ekonomistów liberalnych. Swe rozważania zawarł w dziele pod tytułem: Badania nad naturą i przyczynami bogac ...

                                               

Teoria przewagi komparatywnej

Teoria przewagi komparatywnej – teoria ekonomiczna wyjaśniająca mechanizm obustronnie korzystnej międzynarodowej wymiany towarów i usług w sytuacji znacząco niższych kosztów produkcji dóbr po stronie jednego z partnerów wymiany. Zgodnie z tą teor ...

                                               

Teoria stref rolniczych

Teoria stref rolniczych – model przedstawiający rozmieszczenie różnych rodzajów produkcji rolnej wokół jednego centralnie zorganizowanego rynku zbytu jakim jest miasto. Autorem tej teorii jest Johann Heinrich von Thünen, XIX-wieczny ekonomista ni ...

                                               

Teoria wyboru publicznego

Teoria wyboru publicznego – bada przede wszystkim proces kształtowania instytucji w sferze polityki. Można zaliczyć ją do ekonomii instytucjonalnej, a zwłaszcza do jej nurtu zwanego nową ekonomią instytucjonalną. Teoria wyboru publicznego wykorzy ...

                                               

Teoria wyboru społecznego

Teoria wyboru społecznego zajmuje się analizą zbiorowego podejmowania decyzji. Powiązana jest z teorią wyboru publicznego. Określa warunki jakie muszą być spełnione, lub jakie nie są spełniane w różnych metodach podejmowania decyzji zbiorowych. T ...

                                               

Teorie przedklasyczne

Zgodnie z nią starali się handlować władcy starożytnego Egiptu, Fenicji, Grecji oraz starożytnego Rzymu. Dążyli oni do uzyskania możliwie jak największej ilości dóbr, starając się jednocześnie oferować w zamian możliwie jak najmniej. Chodziło o t ...

                                               

Tezauryzacja

Tezauryzacja) – gromadzenie i przechowywanie dóbr materialnych: zapasów złota, pieniędzy kruszcowych, pieniędzy papierowych, walorów, wierzytelności lub innych dóbr materialnych o dużej wartości poza instytucjami depozytowo-oszczędnościowymi. Cel ...

                                               

Turbokapitalizm

Turbokapitalizm – termin wprowadzony przez amerykańskiego ekonomistę Edwarda Luttwaka i opisany w książce Turbokapitalizm: zwycięzcy i przegrani światowej gospodarki oraz w innych licznych artykułach tego autora. Turbokapitalizm to rozwinięta wsp ...

                                               

Twierdzenie Haavelmo

Twierdzenie Haavelmo – twierdzenie z zakresu ekonomii dotyczące zrównoważonego budżetu państwa, opracowane przez norweskiego ekonomistę Trygve Haavelmo. Twierdzenie zakłada, że jednoczesny, taki sam wzrost wydatków państwa i podatków, z których s ...

                                               

Tworzenie warunków startu

Tworzenie warunków startu − pojęcie z dziedziny ekonomii rozwoju, drugie z sześciu stadiów rozwoju gospodarczego według teorii Walta Rostowa − okres, w którym pewna część ludności w społeczeństwie tradycyjnym ponosi ryzyko podjęcia działalności g ...

                                               

Twórcza destrukcja

Twórcza destrukcja – wyrażenie pojawiające się w pracach Michała Bakunina, Fryderyka Nietzschego oraz Wernera Sombarta. W Kapitalizmie, socjalizmie, demokracji austriacki ekonomista Joseph Schumpeter spopularyzował ten termin, używając go do opis ...

                                               

Ultrakrótki okres

Ultrakrótki okres – w ekonomii stanowi teoretycznie wyznaczany okres, w którym wszystkie czynniki produkcji mają charakter stały, co oznacza, że podmiot gospodarczy nie ma wpływu na żadne nakłady, ceny ani wielkość produkcji. Okres ultrakrótki je ...

                                               

Usługi ekosystemowe

Usługi ekosystemowe – koncepcja blisko związana z ekonomią ekologiczną i pojęciem kapitału naturalnego. Definiowane są najczęściej jako wkład naturalnych ekosystemów w szeroko pojęty dobrobyt człowieka. Usługi ekosystemowe mogą być interpretowane ...

                                               

Wolność gospodarcza

Wolność gospodarcza – swoboda podejmowania działalności gospodarczej, wolna od ingerencji państwa. Jest pochodną wolności człowieka i prowadzi do powstrzymania się państwa od ingerowania w tę autonomię w sposób, który zaprzeczałby istnieniu praw ...

                                               

Wskaźnik rentowności

Wskaźnik rentowności, zwany również wskaźnikiem zyskowności inwestycji – kryterium oceny inwestycji, wyrażające się ilorazem sumy zdyskontowanych dodatnich przepływów pieniężnych do sumy zdyskontowanych ujemnych przepływów pieniężnych. Wskaźnik r ...

                                               

Wykres Edgewortha

Wykres Edgewortha jest jednym ze sposobów graficznej prezentacji optymalności w sensie Pareto, autorstwa irlandzkiego ekonomisty Francisa Edgewortha. Pokazuje możliwe kombinacje alokacji dóbr między dwie osoby, prezentując zarówno optymalne jak i ...