ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 439




                                               

Juxtlahuaca

Juxtlahuaca – jaskinia położona w stanie Guerrero w południowo-zachodnim Meksyku. Podobnie jak niedaleka jaskinia Oxtotitlán zawiera naskalne malowidła kultury olmeckiej, które są najstarszymi znanymi przykładami tego rodzaju sztuki w Mezoameryce ...

                                               

Kamienne kule z Kostaryki

Kamienne kule z Kostaryki – monolityczne rzeźby w kształcie kul wykonane przez człowieka, odkryte na obszarze Kostaryki, o średnicy od kilku centymetrów do ponad dwóch metrów. Lokalnie są nazywane Las Bolas, co dosłownie oznacza Kule. W 2014 wraz ...

                                               

Kamień Coyolxauhqui

Kamień Coyolxauhqui – aztecki artefakt w formie kamiennego dysku o średnicy 3.25 m. Został wykopany przypadkowo w dniu 21 lutego 1978 roku przez robotników kładących linię elektryczną pod jedną z ulic Meksyku. Miejsce, w którym go znaleziono, to ...

                                               

Kamień Dedykacyjny

Kamień Dedykacyjny – wykonany z serpentynitowego bloku, o wysokości 0.88 m i szerokości 0.60 m, pamiątkowy pomnik, wystawiony z okazji uroczystego poświęcenia w 1487 roku Templo Mayor, głównej świątyni w azteckiej stolicy Tenochtitlán. Obecnie zn ...

                                               

Kamień Montezumy I

Kamień Montezumy I – aztecki artefakt, przypuszczalnie kamień ofiarny, w formie cylindrycznego bazaltowego bloku o wysokości 68–76 cm i średnicy 224 cm. Obecnie znajduje się w zbiorach Narodowego Muzeum Antropologicznego w Meksyku. Zabytek został ...

                                               

Kamień Słońca

Kamień Słońca lub Kamień Pięciu Er – kamienny dysk odkryty w XVIII wieku w rejonie Templo Mayor w Meksyku. Mierzy 358 cm średnicy, 98 cm grubości i waży 24 tony. Często błędnie uważany jest za kalendarz; w rzeczywistości przedstawia aztecki mit o ...

                                               

Kamień Świątynny

Kamień Świątynny – aztecki kamienny monument ozdobiony reliefami figuralnymi i glifami, odkryty w 1831 roku na terenie miasta Meksyk w miejscu, gdzie dawniej wznosił się pałac Montezumy II. Wystawiony został dla upamiętnienia ceremonii Nowego Ogn ...

                                               

Kamień Tizoca

Kamień Tizoca – ogromny bazaltowy dysk odkryty 17 grudnia 1791 roku w rejonie Templo Mayor w Meksyku. Mierzy 267 cm średnicy, 121 cm grubości i waży 26 ton. Sądzi się, że mógł być kamieniem ofiarnym, jednak najprawdopodobniej był jedynie pomnikie ...

                                               

Kultura Cerro de las Mesas

Kultura Cerro de las Mesas – jedna z kultur prekolumbijskich Mezoameryki, utworzona prawdopodobnie przez Totonaków. Powstała na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, w stanie Veracruz, w pobliżu siedzib Olmeków. Rozwijała się ona od ok. 900 r p.n.e., a ...

                                               

Kultura Remojadas

Kultura Remojadas – jedna z kultur prekolumbijskich Mezoameryki, utworzona prawdopodobnie przez Totonaków. Powstała na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, w stanie Veracruz. Pełen rozkwit kultury Remojadas nastąpił ok. 1500 r p.n.e. i trwał do ok. 200 ...

                                               

Lamanai

Lamanai jest mezoamerykańskim stanowiskiem archeologicznym i było kiedyś znacznej wielkości miastem cywilizacji Majów, położonym w północnym Belize, w dystrykcie Orange Walk. Nazwa miasta jest pochodzenia prekolumbijskiego i została zapisana prze ...

                                               

Lubaantun

Lubaantun, Lubaantún – ruiny miasta Majów znajdujące się w południowej części Belize, w Centralnej Ameryce. Lubaantun leży w dystrykcie Toledo ok. 42 km na północny zachód od jego stolicy Punta Gorda i ok. 3 km od wsi San Pedro Columbia na wysoko ...

                                               

Sztuka Majów

Sztuka Majów – pomimo dużego obszaru zamieszkanego przez tę grupę językową i braku wspólnego państwa posiada wiele cech wspólnych. Sztuka Majów rozwijała się w trzech etapach określanych jako okres preklasyczny, pomiędzy 1500 p.n.e. a 200 n.e., k ...

                                               

Sztuka Mezoameryki

Rozwój sztuki Mezoameryki zapoczątkowało pojawienie się na początku II tysiąclecia p.n.e. pierwszych osad rolniczych na tym terenie. Kukurydzę zaczęto uprawiać ok. 2.800 lat p.n.e., bawełnę i paprykę chili – ok. 1.700 lat p.n.e., a maniok – ok. 1 ...

                                               

Nim Li Punit

Nim Li Punit – miasto z okresu klasycznego cywilizacji Majów położone w belizańskim dystrykcie Toledo w odległości 40 km na północ od stolicy dystryktu Punta Gorda. Nim Li Punit znane jest również pod nazwą Big Hat lub Top Hat – nazwa w języku ke ...

                                               

Oxtotitlán

Oxtotitlán – jaskinia znajdująca się w stanie Guerrero w południowo-zachodnim Meksyku, ok. 30 kilometrów na północ od jaskini Juxtlahuaca. W latach 60. XX wieku odkryto w niej malowidła naskalne związane z kulturą olmecką. Jaskinia składa się z d ...

                                               

Papier amate

Papier amate – rodzaj papieru otrzymywanego na terenie przedkolumbijskiego Meksyku z kory figowca Ficus glabra i pokrewnych gatunków z tego rodzaju. Rozdrobnioną korę drzewa macerowano przez długi czas w mieszaninie wapna i popiołu, otrzymaną mas ...

                                               

Posąg Coatlicue

Posąg Coatlicue – aztecka rzeźba przedstawiająca prawdopodobnie boginię Coatlicue, znajdująca się obecnie w zbiorach Narodowego Muzeum Antropologicznego w Meksyku. Jest to największa zachowana rzeźba aztecka i jedna z najlepiej znanych na świecie ...

                                               

Pusilha

Pusilha – stanowisko archeologiczne w Belize. Jego położenie na szlaku handlowym ze wschodu na zachód pozwala archeologom na historyczną ocenę drugorzędnego ośrodka Majów. Przeprowadzone wykopaliska zmieniły poglądy na społeczne i polityczne stos ...

                                               

Ruiny miast Majów w Belize

Ruiny miast Majów w Belize zawierają wiele dobrze znanych i historycznie ważnych stanowisk archeologicznych prekolumbijskich Majów. Belize jest uważane za część południowych nizin Majów w mezoamerykańskim kręgu kulturowym. Stanowiska tu znalezion ...

                                               

Statuetka z Tuxtla

Statuetka z Tuxtla – niewielka figurka kamienna datowana na późną fazę okresu preklasycznego, pokryta hieroglificzną inskrypcją w tzw. piśmie epi-olmeckim, stanowiącą jeden z najwcześniejszych przykładów użycia pisma na obszarze Mezoameryki. Zaby ...

                                               

Stela 1 z La Mojarra

Stela 1 z La Mojarra – odkryta w 1986 roku wapienna stela z okresu epi-olmeckiego, pokryta inskrypcją stanowiącą jeden z najstarszych znanych przykładów użycia pisma na obszarze Mezoameryki. Jest to także jeden z najdłuższych tekstów prekolumbijs ...

                                               

Sztuka Zapoteków i Mixteków

Sztuka Zapoteków i Mixteków – czas powstania sztuki Zapoteków datowany jest na początki II w. p.n.e. i związany jest z wpływami sztuki olmeckiej. Rozwój związany jest z wybrzeżem Oceanu Spokojnego z terenami zajmowanymi obecnie przez stan Oaxaca ...

                                               

Talud-tablero

Talud-tablero – styl architektoniczny stosowany przy budowie piramid w Mezoameryce począwszy od okresu klasycznego. Jego cechą charakterystyczną jest wykorzystanie w konstrukcji piramidy pionowych płaszczyzn ściennych zwieńczonych platformami nap ...

                                               

Tenochtitlán

Tenochtitlán – stolica państwa Azteków, założona około 1325 roku na wyspie pośrodku jeziora Texcoco. Zbudowano w niej sieć kanałów i groble łączące miasto ze stałym lądem. Poziom wody był regulowany przy pomocy tam. Woda pitna dostarczana była z ...

                                               

Teotihuacán

Teotihuacán, Teotihuacan – stanowisko archeologiczne położone na centralnym płaskowyżu, na północny wschód od miasta Meksyk. Nazwa stanowiska pochodzi z języka nahuatl i można ją przetłumaczyć jako: miejsce, w którym ludzie stają się bogami. Równ ...

                                               

Sztuka Tolteków

Sztuka toltecka – po upadku Teotihuacanu na terenach Meksyku powstał nowy ośrodek kultu religiiijnego Tula. Była to stolica Tolteków. Miasto powstało w IX wieku, jego upadek datowany jest na drugą połowę XII wieku. Zdaniem wielu badaczy zajmujący ...

                                               

Toquepala

Toquepala - jaskinia położona w departamencie Moquegua w Peru. W jaskini znajdują się pochodzące sprzed 10 000 lat rysunki wykonane przez ludzi kultury Lauricocha. Jest to jedna z najstarszych galerii obrazów na obszarze Peru. Podobnie jak europe ...

                                               

Sztuka Totonaków

Sztuka Totonaków należy do jednej z ważniejszych w historii Mezoameryki. Totonakowie to plemiona zamieszkujące wybrzeża Zatoki Meksykańskiej już od II w. p.n.e., rozwój kultury trwał nieprzerwanie aż do XII w. Totonakowie należą do bezpośrednich ...

                                               

Tula

Tula – zachowane ruiny miasta Tolteków, w środkowym Meksyku, w zachodniej części stanu Hidalgo. Miasto zostało założone w IX wieku, po upadku Teotihuacánu, jako Tollan. Miejsce założenia miasta miało charakter obronny, otoczone było z trzech stro ...

                                               

Tumbaga

Tumbaga – nazwa nadana przez Hiszpanów stopowi złota i miedzi, używanemu przez złotników kultur prekolumbijskich Ameryki Południowej. Stop ten zawierał różne proporcje składników w zależności od efektu i koloru, jaki chciano uzyskać. Był używany ...

                                               

Uxbenka

Uxbenka – prekolumbijskie stanowisko archeologiczne położone na południu Belize w dystrykcie Toledo. To miejskie osiedle starożytnych Majów jest najwcześniejszym ze znanych miast na nizinach południowego Belize, w którym znaleziono dowody na osad ...

                                               

Afrodyzja (miasto)

Afrodyzja, gr. Ἀφροδισιάς, Aphrodisiás – starożytne miasto w Azji Mniejszej, w Karii. Lokalny ośrodek kultu bogini-matki utożsamianej przez starożytnych Greków z Afrodytą. Pozostałości jońskiej świątyni bogini pochodzą z epoki hellenistycznej; ko ...

                                               

Akrolit

Akrolit – starożytny posąg kultowy wykonany z dwóch materiałów. Technikę akrolitu znano w starożytnej Grecji od VII w. p.n.e. i stosowano zamiennie z kosztowniejszą chryzelefantyną. Fragmenty rzeźb wykonanych tą metodą znaleziono m.in. w Figalei ...

                                               

Architektura klasyczna

Architektura klasyczna – style architektoniczne starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu. Rozwijała się w okresie od VI wieku p.n.e. do co najmniej II wieku n.e. Charakteryzowała się szerokim zastosowaniem symetrii i kolumn. Podstawowe porządki ar ...

                                               

Armilla

Armilla, bransoleta używana w starożytności zarówno przez kobiety, jak i mężczyzn starożytnej Grecji i Rzymu. Armille noszono na przedramieniu, powyżej łokcia, a czasami powyżej kostki u nogi. Najczęściej miały kształt węża lub ozdobnej obręczy. ...

                                               

Sztuka bosporańska

Sztuka bosporańska – sztuka Królestwa Bosporańskiego, rozwijająca się od V wieku p.n.e. do IV wieku n.e. na terenach obejmujących wschodnią część Krymu, Półwysep Tamański, obszar Kubania i ujścia Donu. Przodującymi ośrodkami artystycznymi były st ...

                                               

Chryzelefantyna

Chryzelefantyna – technika rzeźbiarska w starożytności, która wykorzystywała kość słoniową i złoto oraz inne drogie materiały.

                                               

Cyborium (naczynie)

Cyborium – w starożytności niewielkie naczynie używane do picia albo jako pojemnik do przechowywania żywności. Pierwotnie słowo to oznaczało naczynie wykonane z łupiny lotosu indyjskiego albo w jego kształcie, pospolicie używane w starożytnym Egi ...

                                               

Kultura cykladzka

Kultura cykladzka – kultura epoki brązu, która występowała w latach 2900–1100 p.n.e. na wyspach archipelagu Cyklady. Jej głównymi ośrodkami były: Syros, Naksos i Milos.

                                               

Dyptyk (starożytność)

Dyptyk – to dwie czworokątne tabliczki połączone zawiasami i zamykane jak książka. W starożytności służyły jako tabliczki do pisania. Od II w n.e. zapisywano w nich neofitów, imiona zmarłych, dostojników świeckich i duchownych. Od IV wieku n.e. z ...

                                               

Kultura egejska

Kultura egejska, Egea – termin określający trzy kultury rozwijające się na terenach Grecji w III II tysiącleciu p.n.e., czyli: kulturę helladzką - rozwijającą się w Grecji kontynentalnej od III tysiąclecia p.n.e. do XII wieku p.n.e. Szczyt jej ro ...

                                               

Herodion

Herodion – forteca Heroda Wielkiego usytuowana na szczycie wzgórza niedaleko Betlejem na Pustyni Judzkiej, w środkowej części Izraela. Znajduje się ona w odległości 11 km na południe od Jerozolimy.

                                               

Sztuka hetycka

Sztuka hetycka – sztuka Hetytów sięga początkami II tysiąclecia p.n.e. i wiąże się ściśle z kulturą ludu Hattu. Sztukę tę można podzielić na okresy: nowohetycki – po upadku własnego imperium sztuka Hetytów rozwijała się w kilku niezależnych ośrod ...

                                               

Sztuka kreteńska

Sztuka kreteńska, nazwana przez jej odkrywcę Arthura Evansa sztuką minojską od imienia legendarnego Minosa, powstała w epoce brązu, ok. 3000 p.n.e. na Krecie. Czas jej trwania dzielony jest zazwyczaj na trzy okresy: późnokreteński późnominojski – ...

                                               

Macheront

Macheront − forteca Heroda Wielkiego usytuowana na szczycie pustynnego wzgórza na wschód od Morza Martwego, pomiędzy dolinami Wadi Zarka oraz Wadi Mudżib w Jordanii. Arabska nazwa fortecy "forteca ścięcia" jest odwołaniem do przypuszczalnego miej ...

                                               

Meander (ornament)

Meander – element dekoracyjny stosowany w architekturze, rzeźbie, malarstwie. Znany w starożytnej Grecji i Rzymie; powrócił w okresie renesansu i klasycyzmu. Jest to geometryczny ornament w formie poziomego pasa, złożony z powtarzających się ukła ...

                                               

Pitos

Pitos – w starożytności wyrób garncarski o kształcie zbliżonym do beczki lub jajowatym, o wysokości - w niektórych przypadkach - dochodzącej do 2 m, służył do przechowywania żywności, zwykle na podłodze najniższej kondygnacji budynku, często w za ...

                                               

Portrety fajumskie

Portrety z Fajum – grupa około 700 portretów na drewnie, które były składane wraz z zabalsamowanymi zwłokami do grobów. Odnalezione zostały na zhellenizowanych terenach Egiptu, głównie na cmentarzyskach w oazie Fajum i cmentarzu rzymskim w Antino ...

                                               

Sztuka sarmacka

Sztuka sarmacka – sztuka stosowana irańskich ludów koczowniczo-pasterskich, jedno z samoistnych odgałęzień tak zwanego scyto-syberyjskiego "stylu zwierzęcego", różniące się od niego motywami i sposobami zdobnictwa. Sztuka sarmacka dzielona jest n ...